Η έννοια της «οικειοποίησης» στην τέχνη μέσα από τον φακό της Cindy Sherman

 

Η έννοια της «οικειοποίησης» είναι μια κοινή ανθρώπινη τεχνική. Οι άνθρωποι καθημερινά οικειοποιούνται τα αντικείμενα τα οποία αποκτούν ή αγοράζουν. Ακόμη και η απόκτηση –άυλων αγαθών –όπως είναι οι γνώσεις αποτελούν μια μορφή οικειοποίησης.

Στον χώρο της τέχνης, οι καλλιτέχνες οικειοποιούνται εικόνες, ιδέες και καλλιτεχνικές πρακτικές τις οποίες έχουν χρησιμοποιήσει άλλοι καλλιτέχνες σε κάποια άλλη εποχή. Η έννοια της «οικειοποίησης» συνδέεται επίσης και με την χρήση έτοιμων αντικειμένων ή εικόνων που προέρχονται από άλλους καλλιτέχνες ή από άλλους πολιτισμούς.

 

cindy-sherman-untitled-film-still-3 (1)

 

Το θέμα της «οικειοποίησης» στην τέχνη έχει καλυφθεί από μια μεγάλη και ενδιαφέρουσα βιβλιογραφία. Πολλοί θεωρούν πως η έννοια «οικειοποίηση» συνδέεται με τον Γάλλο καλλιτέχνη Marcel Duchamp και τα «Readymades» αντικείμενά του. Επίσης, ο Pablo Picasso και ο Georges Braque, στις αρχές του εικοστού αιώνα χρησιμοποίησαν την συγκεκριμένη τεχνική, χρησιμοποιώντας ως υλικά για την καλλιτεχνική τους πρακτική αντικείμενα εκτός του παραδοσιακού καλλιτεχνικού πλαισίου.

 

Η έννοια της «οικειοποίησης» στην τέχνη έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις. Μπορεί να εντοπιστεί ξεκάθαρα μέσα από ποικίλα παραδείγματα κατά την πορεία και την εξέλιξη της ιστορίας της τέχνης. Για παράδειγμα, οι «Κονσέρβες της σούπας Campbel» [Soup Cans, 1962] του Andy Warhol προφανώς οικειοποιούνται την εικόνα ενός εμπορικού προϊόντος εντάσσοντάς το την ίδια στιγμή μέσα στον avant-garde χώρο της τέχνης. Άλλοι καλλιτέχνες των οποίων το έργο έχει συνδεθεί με την έννοια της «οικειοποίησης» της εικόνας είναι μεταξύ άλλων ο Jeff Koons και η Barbara Kruger.

 

cindy-sherman-untitled-film-still-58

 

Μια άλλη καλλιτέχνιδα που ασχολήθηκε με την έννοια της «οικειοποίησης», είναι επίσης και η Αμερικανή φωτογράφος Cindy Sherman. Η Sherman είναι περισσότερο γνωστή για τα εννοιολογικά πορτρέτα της στα οποία η ίδια υποδύεται διάφορους χαρακτήρες είτε από άτομα που συναντά μέσα στην καθημερινότητα, είτε από αστέρες του σινεμά.

Ουσιαστικά η δουλειά της Sherman αποτελείται από διάφορες ακολουθίες φωτογραφιών, στις οποίες φωτογραφίζει τον εαυτό της φορώντας διάφορες στολές και αλλάζοντας την εμφάνισή της ανάλογα με τον χαρακτήρα τον οποίο «οικειοποιείται» κάθε φορά.

 

Marcel Duchamp Bicycle Wheel 1951

Marcel Duchamp  

 

Έπειτα από προσεκτική μελέτη και ανάλυση του κάθε χαρακτήρα, η Sherman οικειοποιείται τα χαρακτηριστικά και τα στοιχεία τα οποία αφομοιώνει στη συνέχεια στις πόζες της και καταγράφει με τον φωτογραφικό της φακό. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, η Sherman εκτός των ρόλων που «υποκρίνεται» στα πλαίσια των φωτογραφίσεων της,  οικειοποιείται επίσης και ένα σύνολο άλλων ανθρωπίνων ταυτοτήτων, όντας ταυτόχρονα η φωτογράφος, το βασικό πρόσωπο των φωτογραφίσεων της, η σκηνοθέτης των πλάνων, η στυλίστρια, η μακιγιέζ και η ενδυματολόγος των projects της.

 

soup cans_ andy warhol

Andy Warhol 

 

Η σημαντικότερη δουλειά της –ή πιο συγκεκριμένα εκείνη που την έκανε περισσότερο γνωστή παγκοσμίως  είναι μια σειρά από ανώνυμα φιλμάκια που τραβήχτηκαν ανάμεσα στα 1977 και 1980 με τίτλο «Untitled Film Stills». Η σειρά αυτή αποτελείται από 69 ασπρόμαυρες φωτογραφίες όπου η Sherman υποδύεται χαρακτήρες που παραπέμπουν στον Ιταλικό Κινηματογραφικό Νεορεαλισμό και τα Αμερικανικά Φιλμ Νουάρ των δεκαετιών του 1940, 1950 και 1960. Στη σειρά των συγκεκριμένων φωτογραφίσεων η καλλιτέχνης ποζάρει σε διάφορα σκηνικά από εξωτερικούς χώρους, δρόμους, αυλές σπιτιών, παραλίες, σε εσωτερικούς χώρους, καθώς και στο ίδιο της το διαμέρισμα.

 

picasso and braque

 

Η Sherman ξεκίνησε να τραβάει τις φωτογραφίες της συγκεκριμένης σειράς το 1977 όταν ήταν είκοσι τριών ετών. Οι πρώτες έξι εικόνες ήταν πειραματικές. Η κάθε μια από της 69 φωτογραφίες είναι τραβηγμένες σε διαφορετικές τοποθεσίες και ακολουθούν διαφορετικές πλοκές. Κάποιες από τις τελευταίες εικόνες της σειράς –και πιο συγκεκριμένα εκείνες που τραβήχτηκαν στην Νέα Υόρκη –δείχνουν να επαναλαμβανόμενα μια ξανθιά γυναίκα, το τυπικό θύμα των φιλμ νουάρ. Ολοκλήρωσε σταδιακά την σειρά γύρω στο 1980. Όπως δήλωσε η ίδια, σταμάτησε τη σειρά όταν ξέμεινε από κλισέ.

 

Το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης [MoMA], αγόρασε και τις εξήντα εννέα φωτογραφίες της σειράς Untitled Film Stills της Sherman τον Δεκέμβριο του 1995 για ένα ποσό που εκτιμάται περίπου στο ένα εκατομμύριο δολάρια. Η καλλιτέχνης δεν έδωσε τίτλους στις φωτογραφίες της με σκοπό να διατηρήσει την ασάφειά τους.